U saradnji s
bh. opštinama Evropska unija i UNDP su u okviru projekta Lokalni integrisani
razvoj podržali uzgajivače genetski nemodificirane soje nabavkom sjemena te
povezivanjem s tržištem i otkupljivačima.
“Prije
3 godine odlučio sam se na uzgoj soje, a u 2018. godini sam prvi put imao zagarantovan
otkup uroda. To znači puno – i prije nego što smo posijali, znali smo cijenu
soje po kilogramu. Naše je onda da biramo hoćemo li sijati ili nećemo”,
govori Gavro Bradašević pokazujući zemljište na kojem je posijano 1.5 hektara
soje.
Poljoprivrednik
već deset godina, Bradašević trenutno obrađuje oko 30 hektara zemlje u okolini
Modriče. U maju je postao jedan od uzgajivača genetski nemodificirane soje
podržanih kroz projekat „Lokalni integrisani razvoj” (LIR), koji finansira
Evropska unija, a provodi Razvojni program Ujedinjenih nacija (UNDP). Novo
sjeme mu je pomoglo da proširi svoje usjeve, a nada se novim uzgajivačima soje
i poticajima.
U Modriči se
posljednjih godina proizvodnja soje povećava, a i susjedne opštine imaju sve
više proizvođača. Projektom Lokalni integrisani razvoj, osim u Modriči,
obuhvaćene su i oranice u Odžaku, Domaljevcu, Gradiški i Orašju.
Poljoprivrednici iz ovih opština, njih 283, zasadili su sjeme genetski
nemodificirane soje, dobijeno kroz podršku Evropske unije, na više od 1340
hektara zemljišta.
U nabavku
sjemena projekat je uložio oko 230.000 KM, a prihodi poljoprivrednika iznosili
su blizu 3 miliona konvertibilnih maraka. Tako su poljoprivrednici koji su
učestvovali u projektu LIR ostvarili prihod od skoro 2.200 KM po hektaru, što
je u prosjeku povećalo prihode njihovih domaćinstava za blizu 10.000KM.
21-godišnji
Mirko Ević iz Orašja više od 1 tone sjemena posadio je na 10 hektara zemljišta.
Iako sa ocem već neko vrijeme uzgaja soju, ovo je bio prvi put da su imali
zagarantovan otkup soje. „Bila je dobra godina, imali smo 350-400 kg prihoda po
dulumu. Većinu smo prodali kompaniji Bimal po cijeni od 0.63 KM po kilogramu.
To je dobra cijena“, kaže Ević.
Soja je
postala centralna tema u evropskoj poljoprivredi, industriji stočne hrane i
prehrambenoj industriji. Za pokrivanje manjka proteina u stočnoj hrani Evropska
unija uvozi oko 23 miliona tona sojine prekrupe i 12,5 miliona tona sojinog
zrna, prije svega iz Južne Amerike. Međutim, oko dvije trećine uvoza sastoji se
od genetski modificirane soje.
Prvi put su
GMO namirnice stavljene na tržište 90-ih godina prošlog stoljeća, a od tada
među potrošačima raste sve veća zabrinutost zbog takvih namirnica, posebno u
Evropi. Zabrinutost potrošača u Evropskoj uniji rezultirala je obaveznim
označavanjem genetski modificirane hrane, kao i hrane namijenjene za ishranu
stoke. Sličnu praksu propisuje i Zakon o GMO-u u Bosni i Hercegovini.
Zbog toga se
bh. tržište sve više okreće non-GMO sjemenima, za kojima postoji velika
potražnja.
“Kada
govorimo o uzgoju soje, ukupne količine ove uljarice koje bi se mogle
proizvesti u Bosni i Hercegovini predstavljaju „kap u moru svjetske proizvodnje“
i stoga bi Bosna i Hercegovina definitivno svoju šansu i konkurentnost trebala
tražiti na tržištu non-GM soje. Stvaranje jake domaće sirovinske baze za
poduzeća koja se bave proizvodnjom prehrambenih proizvoda u BiH znači i jačanje
domaćih proizvođača. Kao jedan od kriterija kvalitete proizvoda, koji je
konkurentan na domaćem tržištu, ali i na tržištu širom svijeta, jeste i
proizvodnja bez GMO-a. Stoga je „non – GMO proizvodnja“ budućnost jake BiH
poljoprivrede”, smatra Nada Ević iz Ministarstva poljoprivrede,
vodoprivrede i šumarstva Županije Posavske.
Genetski
nemodificirana soja za budućnost bh. privrede
Podrška
razvoju poljoprivrede i povećanju zapošljavanja je među osnovnim aktivnostima
projekta LIR, koji pomaže jačanju lokalnih zajednica. Upravo poljoprivreda ima
veliku šansu da se razvije kao jedna od uspješnijih grana privrede u Bosni i
Hercegovini.
“Prema
podacima Agencije za statistiku BiH, ukupne površine pod sojom u 2018. godini
na nivou BiH su oko 8515 hektara što predstavlja povećanje u odnosu na 2017.
godinu za približno 1000 hektara. Razlog povećavanja površina pod sojom je veća
profitabilnost u odnosu na druge ratarske kulture po hektaru, te siguran otkup
svih proizvedenih količina soje po cijeni od 0,63 KM od strane pojedinih
kompanija”, navodi Dragoljub Malinović, rukovodilac Područne jedinice u
Gradišci pri Resoru za stručne usluge u poljoprivredi Republike Srpske.
Malinović
smatra da zbog deficita za ukupnim potrebnim količinama soje na nivou entiteta,
ali i države, te zahvaljujući sjetvi kvalitetnih nemodifikovanih sorti,
organizovanom otkupu po povoljnim cijenama, manjim ulaganjima po hektaru u
odnosu na druge kulture i podsticajima, soja postaje atraktivna kultura na
našem području.
Uzgoj
uljarica, među kojima je i soja, u BiH je isplativ – tržište postoji i otkup je
zajamčen. Ova kultura ne zahtijeva posebne tretmane u proizvodnji te se može
proizvoditi na području sjeverne Bosne i Hercegovine. Preradom soje na farmama
se također može uvesti diverzifikacija poljoprivredne proizvodnje u ruralnim
područjima, a odgovaranjem na potrebe tržišta stvaraju se nove mogućnosti za
bosanskohercegovačke poljoprivrednike, kao i za razvoj domaće proizvodnje.
